زیبایی‌های دین را برای مقابله با جنگ روانی دشمن معرفی کنیم

عقیق: حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان روز دوشنبه در برنامه تلویزیونی «سمت خدا» با تأکید بر نقش زیبایی در هدایت فکری و فرهنگی جامعه گفت: یکی از روش‌های عملیات روانی دشمن و شیطان برای به انحراف کشاندن انسان‌ها، زیبا جلوه دادن رفتارهای نادرست و زشت کردن حقایق و ارزش‌های الهی است؛ روشی که در آیات متعددی از قرآن کریم به آن اشاره شده و شناخت آن برای مقابله با جنگ شناختی و فرهنگی دشمن ضرورت دارد.

وی با بیان اینکه قرآن کریم بارها از تزیین اعمال نادرست در نگاه انسان‌ها سخن گفته است، اظهار کرد: گاهی انسان رفتار نادرست خود را زیبا می‌بیند و تصور می‌کند انتخابش کاملاً منطقی و درست است؛ در حالی که این برداشت می‌تواند نتیجه تأثیرگذاری عوامل بیرونی بر ذهن و قلب او باشد. در چنین شرایطی، فرد نه‌تنها زشتی رفتار خود را درک نمی‌کند، بلکه ممکن است آن را ارزشمند و قابل دفاع نیز بداند.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان افزود: قرآن کریم در تبیین وضعیت جبهه باطل، صرفاً از تفاوت دیدگاه‌ها سخن نمی‌گوید، بلکه در مواردی توضیح می‌دهد که اعمال نادرست افراد برای آنان آراسته و زیبا جلوه داده شده است. به همین دلیل، برای فهم برخی رفتارهای انسان‌ها نمی‌توان تنها به استدلال و منطق ظاهری آنان توجه کرد؛ زیرا ممکن است درک زیبایی و زشتی در وجود فرد دستخوش تغییر شده باشد.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به اینکه مفهوم زیبایی در تربیت و هدایت انسان جایگاهی اساسی دارد، گفت: خداوند متعال در قرآن کریم از زیبا جلوه دادن ایمان در دل مؤمنان و ناخوشایند شدن کفر، فسق و گناه برای آنان سخن می‌گوید. در آیه ۷ سوره حجرات آمده است: «وَلَکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمَانَ وَزَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَکَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْیَانَ». بر اساس این آیه، ایمان در دل مؤمنان محبوب و آراسته می‌شود و کفر، نافرمانی و گناه در نگاه آنان ناپسند جلوه می‌کند.

وی ادامه داد: این موضوع نشان می‌دهد که هدایت انسان تنها از مسیر استدلال و انتقال اطلاعات عبور نمی‌کند، بلکه باید بتواند زیبایی حقیقت را نیز به او نشان دهد. اگر می‌خواهیم نسل جوان را به سوی دین و ارزش‌های الهی جذب کنیم، لازم است علاوه بر تبیین عقلانی حقایق، هنر معرفی زیبایی‌های دین را نیز داشته باشیم.

تلاوت قرآن؛ مقدمه‌ای برای درک زیبایی حقایق دینی

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با تأکید بر ضرورت توجه به جنبه‌های هنری و زیبایی‌شناختی قرآن کریم اظهار کرد: قرآن تنها مجموعه‌ای از استدلال‌ها و گزاره‌های منطقی نیست، بلکه حقایق الهی را در قالبی دلنشین و اثرگذار بیان می‌کند. در توصیف بهشت و جهنم، رفتار پیامبران و سرگذشت انسان‌های نیک و بد، از شیوه‌های گوناگون بیان و روایت استفاده شده است؛ شیوه‌هایی که می‌توانند مخاطب را به تأمل و درک عمیق‌تر حقیقت دعوت کنند.

وی افزود: ممکن است انسان همه ظرافت‌های معنایی قرآن را به‌طور کامل درک نکند، اما با این حال، زیبایی آن را دریابد. همان‌گونه که ممکن است خواننده‌ای تمام لایه‌های معنایی آثار فردوسی یا حافظ را نشناسد، اما از زیبایی شعر و زبان آن‌ها لذت ببرد، مواجهه با قرآن نیز می‌تواند پیش از فهم تفصیلی همه معانی، انسان را متوجه زیبایی کلام الهی کند.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تقدم تلاوت بر تعلیم کتاب در برخی آیات قرآن گفت: در آیاتی از جمله آیه دوم سوره جمعه، تلاوت آیات الهی پیش از تعلیم کتاب و حکمت ذکر شده است. این ترتیب می‌تواند ما را متوجه اهمیت شنیدن و خواندن آیات و مواجهه با بیان قرآن کند؛ بیانی که آهنگ، نظم، انتخاب واژه‌ها، چینش مفاهیم و روایت‌های آن در کنار یکدیگر، زمینه توجه و تأمل را فراهم می‌آورد.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان تأکید کرد: باید از قرآن بیاموزیم که برای معرفی دین، تنها به اثبات منطقی گزاره‌ها بسنده نکنیم، بلکه زیبایی حقیقت را نیز برای مخاطب آشکار سازیم. اگر حقایق دینی به شکلی مناسب و دلنشین ارائه شوند، زمینه ارتباط عمیق‌تر مخاطب با آن‌ها فراهم خواهد شد.

زیبا جلوه دادن رفتار نادرست؛ یکی از روش‌های عملیات روانی

وی با اشاره به نمونه‌هایی از آیات قرآن کریم درباره تزیین اعمال نادرست اظهار کرد: در قرآن به افرادی اشاره شده است که به دلیل قساوت قلب یا تأثیرپذیری از وسوسه‌های شیطانی، رفتارهای نادرست خود را زیبا می‌بینند. همچنین در آیاتی به زیبا جلوه داده شدن برخی رفتارهای مشرکان و اسراف‌کاران اشاره شده است. این نمونه‌ها نشان می‌دهد که تغییر درک انسان از زشتی و زیبایی، می‌تواند بر انتخاب‌ها و رفتارهای او تأثیر بگذارد.

این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه گاهی افراد با وجود برخورداری از قدرت تشخیص، تحت تأثیر چنین فرایندی قرار می‌گیرند، گفت: انسان ممکن است در دوره‌ای از زندگی از بصیرت و قدرت تشخیص برخوردار باشد، اما پس از تأثیرپذیری از عملیات روانی، همان توانایی را از دست بدهد. قرآن در برخی آیات از افرادی سخن می‌گوید که اعمالشان برای آنان آراسته شده و همین مسئله مانع حرکتشان در مسیر حق شده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به نمونه‌هایی از زندگی اجتماعی امروز، خاطرنشان کرد: گاهی در جامعه، برخی رفتارها و سبک‌های زندگی چنان زیبا و جذاب معرفی می‌شوند که افراد بدون توجه به پیامدهای آن‌ها، به سمتشان گرایش پیدا می‌کنند. در مقابل، ممکن است ارزش‌هایی مانند نماز، تلاوت قرآن، سحرخیزی، فرزندآوری و دیگر رفتارهای سازنده، آن‌گونه که شایسته است در نگاه جامعه زیبا و دلنشین معرفی نشوند.

وی افزود: مسئله این نیست که هر علاقه‌ای به یک پدیده، به‌خودی‌خود نادرست است؛ بلکه باید بررسی کنیم چرا برخی امور جایگاهی بیش از اندازه در زندگی پیدا می‌کنند و در مقابل، زیبایی بعضی از ارزش‌های مهم دیده نمی‌شود. پرسش اساسی این است که چه عواملی باعث می‌شوند انسان چیزی را زیبا ببیند و در برابر حقیقتی دیگر، حساسیت و توجه کافی نداشته باشد.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به تأثیر رسانه‌ها و جریان‌های فرهنگی بر شکل‌گیری نگرش عمومی گفت: دشمنان از روش‌هایی برای زیبا جلوه دادن باورها و رفتارهای مورد نظر خود استفاده می‌کنند و در مقابل، می‌کوشند حقایق و ارزش‌های جبهه مقابل را نازیبا نشان دهند. از این رو، شناخت شیوه‌های عملیات روانی و بررسی آثار آن بر ذهن و دل انسان‌ها، بخشی مهم از مواجهه با جنگ فرهنگی است.

وی در ادامه با اشاره به نگاه امام خمینی(ره) به آمریکا به‌عنوان «شیطان بزرگ» اظهار کرد: برای فهم برخی روش‌های دشمن در عرصه اجتماعی باید به الگوهای مطرح‌شده در قرآن درباره شیطان و شیوه‌های اغواگری او نیز توجه کرد. از منظر قرآنی، یکی از راه‌های گمراه‌سازی، آراستن رفتارهای نادرست و تغییر نگاه انسان به حقایق است؛ موضوعی که می‌تواند در تحلیل روش‌های تبلیغاتی و رسانه‌ای نیز مورد توجه قرار گیرد.

ضرورت تقویت هنر و ادبیات دینی

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر مسئولیت نهادهای فرهنگی و دینی در معرفی زیبایی‌های دین گفت: با وجود تلاش‌هایی که پس از انقلاب اسلامی در این زمینه انجام شده است، همچنان ظرفیت‌های فراوانی برای کار وجود دارد. نمی‌توان از مردم انتظار داشت که بدون ارائه آثار فرهنگی و هنری جذاب، به‌صورت کامل با زیبایی‌های ارزش‌های دینی ارتباط برقرار کنند؛ بنابراین باید برای انتقال این زیبایی‌ها برنامه‌ریزی جدی‌تری صورت گیرد.

وی با بیان اینکه حوزه‌های علمیه باید در این عرصه پیشتاز باشند، افزود: معرفی حقیقت دین از مسیر هنر، ادبیات، شعر و داستان می‌تواند به گسترش ارتباط مخاطبان با مفاهیم دینی کمک کند. اگر قرار است حقایق دینی برای گروه‌های مختلف جامعه قابل فهم و اثرگذار باشد، باید بتوان آن‌ها را در قالب روایت‌ها و آثار ادبی قوی و جذاب نیز ارائه کرد.

پناهیان با اشاره به اهمیت شعر و ادبیات در سنت علمی حوزه اظهار کرد: آیت‌الله جوادی آملی بر اهمیت ادبیات و شعر تأکید داشته‌اند و به گفته وی، در بیان این اهمیت، از ضرورت توجه بیشتر طلاب به شعر و توانایی‌های ادبی سخن گفته‌اند. همچنین آیت‌الله بروجردی به آثار سعدی، از جمله گلستان، توجه ویژه داشته‌اند و نمونه‌هایی از پیوند میان دانش دینی و ادبیات در زندگی بزرگان حوزه وجود دارد.

وی با اشاره به جایگاه اشعار حافظ در فرهنگ دینی و معنوی جامعه گفت: زیبایی‌های ادبی می‌توانند مفاهیم عمیق را با بیانی ماندگار منتقل کنند. از همین رو، حوزه‌های علمیه به نویسندگان، داستان‌پردازان و شاعران توانمند نیاز دارند تا بتوانند مفاهیم دینی را در قالب‌هایی جذاب و قابل ارتباط با مخاطب ارائه کنند. هرچند فعالیت‌هایی در این زمینه انجام شده، اما این مسیر باید به‌عنوان یکی از محورهای جدی تبلیغ دینی دنبال شود.

این استاد حوزه و دانشگاه در پایان این بخش تأکید کرد: برای مقابله با زیبا جلوه دادن بدی‌ها و زشت نشان دادن حقایق، باید هم قدرت تشخیص جامعه را تقویت کنیم و هم هنر معرفی زیبایی‌های دین را بیاموزیم. مواجهه مؤثر با عملیات روانی، تنها با بیان استدلال‌ها کامل نمی‌شود؛ بلکه لازم است حقایق درست، روشن، اثرگذار و در قالبی متناسب با نیاز مخاطب ارائه شوند.

منبع:حوزه